Ыдыктыг Библия: 1 Тимофейге
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:55:02.974287+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. 1 Тимофейге

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

1 Тимофейге

1 Тимофейге

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Тимофейге бирги чагаа

Киирилде

Тимофей болза еврей иелиг, грек адалыг кижи турган. Ол Павелдиң эң бердинген дузалакчыларының бирээзи апарып, Буянныг Медээни суртаалдаар сорулгалыг аян-чоруктарга ону хөй чыл иштинде эдерип чоруп келген. Бо чагаада Павел бодунуң кады ажылдап турар аныяк эжин хей-аът киирип, христиан ниитилелче канчаар сагыш салыр талазы-биле аңаа чагыг-сургаал берип турар.

Чагааны ийи кезекке чарып болур. Бирги кезээнде (1–3 эгелер) Павел баштай Тимофейге меге өөредигге удурланыр херек дээрзин сагындырган. Ооң соонда ол христиан ниитилелдиң амыдыралында чурум дугайында, ылаңгыя Бурганга мөгейиишкинге хамаарыштыр чугаалап турар. Оон ыңай ол бүзүрээннер ниитилелиниң удуртукчулары болгаш оларның дузалакчылары кандыг болур ужурлуунуң дугайында чугаалаан. Ийиги кезээнде (4–6 эгелер) Павел Тимофейни Христоска бүзүрээриниң үлегер-чижээ болуп, ниитилелдиң кежигүннерин шын өөредиринге бодун бараан болдурар кылдыр сургап турар. Павел ол ышкаш Тимофейге бүзүрээннерниң янзы-бүрү бөлүктеринге (кырган, аныяк, дулгуяк херээженнер, кулдар) хамаарышкан сүмелер берген.

1

Киирилде сөстер

1^1Камгалакчывыс Бурганның база идегеливис+ Христос Иисустуң айтыышкыны-биле Христос Иисустуң элчини болган Павелден байыр. 2Бүзүреливис аайы-биле алыс шынныг оглум болган Тимофей сеңээ бижидим+.

Бурган Адавыстан база Дээргивис Христос Иисустан келген авырал, өршээл база амыр-тайбың сеңээ доктаазын!+

Меге өөредиглер дугайында кичээндириг

3Македонияже чоруп тура, сенден дилээним дег, Эфеске артып каарыңны күзеп тур мен. Ында чамдык улус меге өөредиглер нептередип турар-дыр. Олардан соксаарын неге. 4Оларга тоолчургу чугаалардан база төнмес-батпас ада-өгбе даңзылары тургузарындан ойталаарын чугаала+. Ол бүгү чүгле аас-дыл үндүрер база улустуң кичээнгейин бүзүрелге үндезилээн Бурганның бодалындан чардыктырар. 5А ол негелдениң сорулгазы – арыг чүректен, арыг арын-нүүрден, ак сеткилдиг бүзүрелден үнер ынакшылды өөскүдери боор+. 6Чамдык улус ол бүгүден хая көрүнгеш, ужур-утка чок чулчуругже дүлнү берген-дир+. 7Олар ыдыктыг хоойлу башкылары болуксаар, ынчалза-даа чүнү чугаалап турарын-даа, оон туржук, чүнүң дугайында улусту бүзүредип турарын-даа угаап билбестер.

8Чөп ажыглаар болза, ыдыктыг хоойлу эки дээрзин билир бис+. 9Бурганның мурнунга актыг улуска ыдыктыг хоойлунуң херээ чогун билир бис+. Ол дараазында улуска херек: хоойлу-дүрүм үрекчилеринге, чагырга билбестерге; Бурганны хүндүлевес база бачыттыг улуска; Бурганны дорамчылап, Ооң күзелинче сагыш салбас улуска; ада-иезинче холун көдүрерлерге, өлүрүкчүлерге; 10самыырааннарга база эрлер-биле холбажып турар эрлерге; кижилер оорлап, садарларга, мегечилерге база мегелеп херечилээрлерге; алыс шынныг өөредигге удур кандыг-бир чүве үүлгеткеннерге. 11Ол өөредиг ачы-буянныг Бурганның алдарлыг Буянныг Медээзинде сиңниккен, а ук Буянныг Медээни меңээ бүзүреп дааскан+.

Бурганның өршээли дээш өөрүп четтириишкин

12Ажыл-херээмни кылыр күштү+ меңээ берген Дээргивис Христос Иисуска өөрүп четтирдим. Чүге дээрге Ол мени шынчы кижи деп көргеш, Бодунга бараан боор кылдыр томуйлаан. 13Ооң мурнунда Бурганны бак сөглеп, бүзүрээн улусту истеп-сүрүп, дора көрүп-даа чорзумза+, Бурган меңээ өршээлин көргүскен, чүге дээрге мен ол бүгүнү үүлгедип тура, чүве билбес база бүзүревээн турдум+. 14Дээргивис Бодунуң эгээртинмес авыралын+ Христос Иисустан келген бүзүрел болгаш ынакшыл-биле кады менче сиңниктир төктү.

15Чигзиниг чок хүлээп ап база бүзүреп боор шынныг сөстер бо-дур+: Христос Иисус бо делегейже бачыттыг улусту камгалап аар дээш келген+. Мен ындыгларның эң багы-даа болзумза, 16өршээл алдым, чүге дээрге Христос Иисус Бодунуң кызыгаар чок шыдамыын бачыттыгларның эң багы боор меңээ көргүзерин күзээн. Христоска бүзүрээш, мөңге амыдыралды алыр хамык улуска мээң үүле-чолум үлегер болган. 17Мөңге Хаанга, өлүм чок, көзүлбес дың чаңгыс Бурганга кезээ мөңгеде мактал-хүндү база алдар доктаазын! Аминь.

Павелдиң Тимофейни сорук кииргени

18Оглум Тимофей, кажан-бир шагда сеңээ хамаарыштыр чугаалаан өттүр билген медеглелдерге сылдап+, сеңээ мындыг чагыг берип ор мен. Сен ол сөстер-биле чепсегленгеш, эки чаалажып көр+. 19Бүзүрелиңни база арыг арын-нүүрүңнү кадагала, чүге дээрге ону тооваан чамдык улустуң бүзүрели буураан болгай. 20Ындыгларга Именей биле Александр хамааржыр+. Бурганны бак сөглээр чоруун кагдырар дээш, мен оларны эрликтиң эргезинге хүлээдип берипкен мен+.

2

Мөргүл дугайында

2^1Сенден чүден артык дилээм бо-дур: Бурганга дилеглерлиг, чалбарыглыг, өөрүп четтириишкинниг, өскелерге болушкан мөргүлдер – бүгү улус дээш мөргүлдер болзун. 2Хааннар биле эрге-чагырга ээлээннер база ол санче кирзин+. Бистиң оожум база амыр-шөлээн, Бурганны хүндүлеп, Аңаа төлептиг амыдырап шыдаарывыс дээш, ол ындыг болзун. 3Ындыг боорга, эки-даа, Камгалакчывыс боор Бурганга таарымчалыг-даа+. 4Бурган бүгү улустуң камгалалды алырын база алыс шынны билип аарын күзеп турар+. 5Чүге дээрге Бурган-даа чаңгыс, Бурган биле кижи төрелгетенниң эптештирикчизи – Боду база кижи – Христос Иисус-даа чаңгыс!+
6Ол Бодун шупту улусту хостаар дээш өргээн+. Бурганның бодалын Ол чогуур үеде ынчалдыр херечилээн+[*]. 7Ооң ужурунда Бурган мени бүзүрел биле алыс шынны өске чоннар улузунга медеглезин дээш+, элчин база башкы кылдыр шилип томуйлап каан+. Силерге чугаалаан чүвем шынныг[*], мен мегелевейн тур мен!+

8Ынчангаш эр улус каяа-даа болза мөргүп чоруурун күзеп тур мен. Олар килеңневейн, алгыжып-кырышпайн, актыг холдарын өрү сунуп, мөргүзүннер. 9Шак ынчаар херээженнер база ужур-чурумга таарыштыр кеттинип, эгениичел база бодамчалыг чоруу-биле боттарын каастаар ужурлуг. Бажын аянныг таартканы, алдыны, ак шуру эртинези база үнелиг хеви-биле каастанмазыннар+. 10А ооң орнунга Бурганны хүндүлээр дээн херээженнер буянныг херектери-биле боттарын каастаар ужурлуг. 11Өөредиг ап турар херээженнер оожум, бүрүнү-биле дыңнангыр болзуннар+. 12Херээжен кижиниң өөредирин азы эр кижини чагырарын чөпшээревейн тур мен. Ол бодун оожум ап чорзун+. 13Бурган баштай Адамны, а ооң соонда Еваны чаяаган-на болгай+. 14Адам-даа эвес, а Ева дуурайлаткаш, Бурганның хоойлузун үреди чоп!+
15Ындыг-даа болза, херээжен кижи бүзүрелдиг, ынакшылдыг, ыдыктыг база эки мөзүлүг амыдырап чоруур болза, ол ажы-төл божуп, камгалалды алыр[*].

3

Христиан ниитилелдиң удуртукчулары

3^1Шынныг сөстер бо-дур+: кандыг-бир кижи христиан ниитилелдиң удуртукчузу боор дээш чүткүүр болза, ол эки ажыл-херек кылыксаан-дыр. 2Ынчаарга удуртукчу кижи ону буруудаткы дег чүве чок, кадайынга өскерилбес[*], бодун туттунуп билир, бодамчалыг, төлептиг алдынып чоруур, хүндүлээчел ээ, улусту өөредип шыдаар кижи боор ужурлуг+. 3Ол арагаже сундукпас, содаачы эвес, оожум-топтуг, эп-найыралдыг+, акша-мөңгүнге чазыйлавас+; 4бодунуң өг-бүлезин эки башкарып шыдаар, дыңнангыр база ону бүгү талазы-биле хүндүлээр ажы-төлдүг кижи боор ужурлуг. 5(Бодунуң өг-бүлезин башкарып шыдавас кижи Бурганга бүзүрээннер ниитилели дээш канчап сагыш човаарыл?) 6Ол кижи Христоска чоокта чаа бүзүрээн улус санынче кирбес ужурлуг, оон башка бодун өрү көрдүне бээр база эрликке дөмейлештир шииттирип аар[*]. 7Христиан ниитилелден дашкаар ооң ат-сураа база чүгле эки боор ужурлуг, оон башка ол бак атка кирип, эрликтиң дузаанга туттуруп аар+.

Христиан ниитилелде дузалакчылар

8Дузалакчылар база хүндүткелге төлептиг, ак сеткилдиг, арагага сунду чок, алыксак-чиксек эвес улус боор ужурлуг+. 9Олар арыг арын-нүүр-биле бүзүрелдиң ханы алыс шынын эдерер ужурлуг. 10Дузалакчыны база баштай шенээр херек. Оларга удур кандыг-даа буруудадыышкын тывылбаза, дузалакчылар бооп бараан болгайлар аан.

11Оларның кадайлары база хүндүткелге төлептиг, хоп-чип дажывас, бодун туттунуп билир, бүгү тала-биле бүзүреп боор улус болзун+. 12Дузалакчылар кадайларынга өскерилбес*, ажы-төлүн база өг-бүлезин эки башкарып шыдаар улус боор ужурлуг. 13Эки бараан бооп келген улус хүндүткелдиг байдалды чедип алыр база Христос Иисуска бүзүрелди коргуш чок суртаалдаар боор.

Өндүр улуг чажыт

14Бо бүгүнү сеңээ бижидим, ооң кадында удавас сеңээ чеде бээримге идегеп олур мен. 15Саадай берзимзе, дириг Бурганга бүзүрээннер ниитилелинге – алыс шынның чөленгиижи болгаш үндезининге, Бурганның өг-бүлезинге бодуңну канчаар алыр ужурлууңну билип алзын дээш, бижээним ол.

16Ийет, маргыш чок, чүдүлгевистиң чажыды өндүр улуг:

Христос кижи мага-боттуг бооп чедип келген+,
Ооң чөптүг-шынныын Сүлде көргүскен,
Ону дээрниң төлээлери көрген,

Ооң дугайында Буянныг Медээни элчиннер аймак-чоннарга суртаалдаан,
бо делегейниң улузу Аңаа бүзүрей берген база

Ол Бодунуң өндүр бедиин көргүзүп, дээрже көдүрлүп үне берген+.

4

Меге башкылар дугайында

4^1Сөөлгү үелерде+ чамдык улустуң бүзүрелден ойталай бээрин Ыдыктыг Сүлде тодаргай чугаалап турар. Олар мегениң сүлделерин дыңнап+, буктардан укталган өөредиглерни эдере бээрлер+. 2Шак ындыг өөредиглер арын-нүүрүн кызыткан демир-биле оя чиртип алганзыг, ийи арынныг мегечилерден кээр. 3Олар улустуң өгленирин азы кандыг-бир чем чиирин хоруп турарлар+. А ол чемни, бүзүрээн азы алыс шынны билир улус өөрүп четтирип хүлээп алзын дээш, Бурган чаяаган болгай. 4Бурганның бүгү чаяалгазы эки болганда, өөрүп четтирип хүлээп ап турар кандыг-даа чүүлдерден ойталаан херээ чок+. 5Чүге дээрге ону Бурганның сөзү-биле+ база мөргүл-биле ыдыктап турар.

6Бүзүрээн ха-дуңмаңга шак ындыг суртаалдан берзиңзе, Христос Иисустуң шынчы чалчазы: бүзүрелдиң сөстери-биле база эдергениң алыс шын өөредиг-биле доруктур азыраткан кижи боор сен. 7А Бурганны дорамчылаан мелегейзиг чугаалардан чайлап чор+, бодуңну Бурганны хүндүлээр амыдыралга дадыктыр. 8Мага-бот дадыктырары чүгле чаңгыс талазы-биле ажыктыг боор, а Бурганны хүндүлээри бүгү талазы-биле ажыктыг, чүге дээрге ында амгы-даа, келир-даа амыдыралдың аазаашкыны бар. 9Бүрүн хүлээп алырынга төлептиг шынныг сөстер ол-дур+. 10Бүгү улустуң, ылаңгыя бүзүрээннерниң, Камгалакчызы боор дириг Бурганга идегээш, карак кызыл ажылдап, ол идегел дээш, демисежип[*] чоруур-дур бис+.

11Улустан ону негеп, ынчаар өөрет. 12Аныяк бооруңга, кым-даа сени херекке албайн барбазын+. Бүгү чүүлдер талазы-биле: чугаа-сөзүң, бодуңну ап чорууруң, ынакшылың, бүзүрелиң база арыг-чаагайың-биле бүзүрээннерге үлегер бол+. 13Мен келгижемге чедир, Бижилгени улуска номчуурунга, суртаалдаарынга база өөредиринге бодуңну бараалгадып көр. 14Удуртукчулар холдарын сеңээ дээскеш, өттүр билир медеглеп турда+, сеңээ берген Ыдыктыг Сүлдениң ачы-буянныг белээн херексевейн барба+. 15Бо бүгүнү карак кызыл кылып көр, бүгү бодуңну хүлээлгелериңге бараалгат, ынчан сээң өзүлдеңни хамык улус көрүп каар. 16Бодуңну болгаш өөредип турар чүүлүңнү кичээнгейлиг хайгаара. Ол бүгүден быжыг туттун. Ынчаар кылып чоруур болзуңза, бодуңну-даа, дыңнакчыларыңны-даа айыылдан кадагалап алыр сен+.

5

Бүзүрээннерге хамаарыштыр хүлээлге

5^1Назыны дөгээн ашактарны доңгун чемелеве, а бодуңнуң ачаң-биле чугаалашканың дег, эвилең чугаалаш. Аныяк эрлерге+ дуңмаларыңга дег хамаарылгалыг бол. 2Кырган кадайларга – аваңга дег, аныяк херээженнерге – кыс дуңмаларыңга дег, арыг-чаагай топтуг хамаарылгалыг бол.

3Ылап чааскаан арткан дулгуяк кадайлар дээш сагыш чова. 4Дулгуяк херээженниң ажы-төлү азы уругларының уруг-дарыы бар болза, олар ада-иезиниң, кырган ада-иезиниң азыралын чандырып, чүнү-даа мурнай боттарының өг-бүлезиниң улузу дээш сагыш човап, бүзүрээнин херек кырында көргүзүп өөрензиннер. Ындыг чорук Бурганга таарымчалыг-дыр+. 5Чааскаан арткан, сагыш човап чедип кээр кижизи чок ылап дулгуяк кадай Бурганга идегээр база дүн-хүн дивейн мөргүп, Оон дуза дилээр. 6А бодунуң таалалын сүрүп чурттаан дулгуяк херээжен диригге-ле өлүп калган боор+. 7Кым-даа оларны чемелээр чылдак тыппазын дээш, ол бүгүнү дулгуяктар биле оларның төрелдеринден неге. 8А кандыг-бир кижи бодунуң төрелдери, ылаңгыя өг-бүлези дээш, сагыш човавас болза, ол кижи бүзүрелден ойталаан боор база бүзүрели чок кижиден дора боор.

9Дулгуяк кадайлар даңзызынче чүгле алдан хардан эвээш эвес назылыг, ашаанга өскерилбейн чораан улусту[*] киир бижи. 10Олар дээрге буянныг херектер кылып чорааны-биле билдингир, ажы-төлүн өстүр азырап каан, аалчыларга хүндүлээчел, Бурганның улузунга бараан болуп келген, хай-халапка таварышканнарга дузалап чораан база янзы-бүрү буянныг херектерге боттарын бараалгаткан херээженнер болзун+.

11А аныяк дулгуяктарны даңзыже киирбе. Оларның таалал сүрген күзээшкиннери Христоска бердингенинден күштүг апаарга, олар ашакка барыксай бээр. 12Христоска берген аазаашкынын ээлевээн дээш, олар буруу шавыышкынга таваржырлар. 13Оон аңгыда олар, кылыр чүве чок боорга, бажыңнар кезип маңнажыр чаңчыл тып аарлар. Ажыл кылбас, амыр-шөлээн боорундан аңгыда, хоп-чип база дажып, киришпеске киржип+, чугаалавас ужурлуг чүвезин чугаалап чоруп бээрлер-дир. 14Ынчангаш аныяк дулгуяк кадайларның ашакка барып аарын саналдап тур мен+. Олар ажы-төл төрүп, бажың-балгадын ажаазыннар база дайзыннарывыска бисти бак сөглээр чылдак бербезиннер+. 15Оон башка дулгуяк кадайлар аразында бүзүрелинден ойталааш, эрликти эдерип чорупканнар ам бар апарган болгай. 16Кандыг-бир бүзүрээн херээжен[*] дулгуяк арткан херээжен төрелдерлиг болза, олар дээш сагыш човаашкынны христиан ниитилелче чая кагбайн, бодунга хүлээнип аар ужурлуг. А христиан ниитилел ылап чааскаан арткан дулгуяктарга дузалашсын.

17Башкарар ажылын эки кылып турар удуртукчулар, ылаңгыя суртаалдаар база өөредир ажылга кызымактар, мактал-хүндү биле төлевир[*] алзыннар+. 18Чүге дээрге Бижилгеде мынчаар чугаалаан:

«Тараа бастырып турар шарыга хээрик кедирбе»+,

а ол ышкаш:

«Ажылдаан кижи төлевир алырынга төлептиг боор»+.

19Ийи азы үш херечи бадыткаваанда, удуртукчуга удур буруудадыышкынны хүлээве+. 20Өске улус база сезинзин дээш+, бачыт үүлгедикчилерин хөйнүң мурнунга сойгала+.

21Бурганның, Христос Иисустуң база дээрниң шилиттинген төлээлериниң мурнунга сеңээ айыткап тур мен: бо айтыышкыннарны эдерерде, кымны-даа ылгай көрбе, чүнү-даа чаңгыс талалап кылба.

22Дээрги-Чаяакчыга бараан боору-биле ыдыктап, кымга-даа далаш-биле холуң дээспе+, өскелерниң бачыдынга киришпе, бодуңну арыг хевээр кадагала+.

23Моон соңгаар чүгле суг ижип турба, сээң ижин-баарыңга дузалаар кылдыр бичии виноград арагазындан база иш, чүге дээрге болганчок-ла аарыыр-дыр сен+.

24Чамдык улустуң бачыттары амдыгааштан көңгүс илдең база шииткелче оларны дорт аппар чоруур, а өскелерниң бачыттары сөөлзүредир илереп кээр. 25Буянныг херектер база ындыг: чамдыызы амдыгааштан илдең, а ындыг көскү эвестери дөмей-ле алызы барып илерей бээрлер.

6

6^1Бурганның ады база христиан өөредиг бак атка кирбезин дээш, кулдар ээлерин бүрүн алдар-хүндүге төлептиг улус кылдыр көрзүннер+. 2Христиан ээлерлиг кулдар, бүзүрээн ха-дуңмавыс дээш-ле+, оларны хостуг чаңнавазыннар. Харын-даа улам чүткүлдүг бараан болзуннар, чүге дээрге кулдар ханы ынак, бүзүрээн ха-дуңмазынга бараан болуп, оларга ачызын көргүзүп турарлар-дыр.

Меге өөредиг база ылап шын эртине-байлак

3Бо бүгүге өөредир база сиңниктир сургаар ужурлуг сен. Оон өске чүүлдерге өөредир, Дээргивис Иисус Христостуң шынныг сөстеринден база Бурганны хүндүлээри-биле дүгжүр өөредигден ойталаар кандыг-бир кижи турар болза+, 4ол дээрге менээргенгеш, сыңый дег үрдүне берген, а боду чүнү-даа билбес, аас-дыл кылып, хоозун маргылдаа үндүреринге+ хандыкшылдан аараан күжүр-дүр. Ооң оозундан чүгле адааргал, алгыш-кырыш, бак сөглежири, кара сагыштыг каразыглар; 5угааны чайылган, алыс шындан астыккан улустуң аразынга төнмес-батпас аас былаажыр чорук үнер. Олар Бурганга бараан боорун чүгле байып аарынче+ орук кылдыр көрүп турарлар.

6Ийет, Бурганны хүндүлээри бодунуң байдалынга сагыжы ханар кижиге+ кончуг улуг олча-кежик болбайн канчаар. 7Бо делегейже чүнү-даа эккелбээн бис, моон чоруурда база чүнү-даа ап шыдавас бис+. 8Чемивис биле идик-хевивис-ле бар болза, ол биске четчир ужурлуг+. 9А кымнар бай болуксаарыл+, олар күткүлгеже кире бээр. Олар улусту буураашкын болгаш өлүмче киир идип турар эңдерик хөй мелегей база хоралыг күзээшкиннерге алзып, дузакка туттурарлар. 10Бузуттуң бүгү хевирлериниң үнер дөзү – акша-хөреңгиге хандыкшыл. Ону чедип алыксааш, бүзүрелдиң оруундан чайлай берген, боттарынга хөй хинчек онааштырган улус чок эвес болдур ийин+.

Бүзүрел дээш, төлептиг демисеш

11А сен, Бурганның кижизи+, ол бүгүден ойлап-дес! Чөптүг-шынныг чорукче, Бурганны хүндүлеп чурттаарынче, бүзүрелче, ынакшылче, шыдамык чорукче, чөпшүл боорунче чүткү. 12Бүзүрел дээш, төлептии-биле демисеш+, мөңге амыдыралды чаалап ал. Ол амыдыралче Бурган сени кыйгырган болгай, а сен хөй херечилер мурнунга бүзүрелиңни ажыы-биле тулган эки медеглээн сен. 13Бүгү чүүлдерни тынгарган Бурганның база ол-ла бүзүрелди Понтий Пилаттың+ мурнунга ажыы-биле тулган эки херечилээн Христос Иисустуң мурнунга сеңээ чагып тур мен: 14Дээргивис Иисус Христостуң ээп кээр хүнүнге чедир сеңээ дужааган бүгү чүүлдү арыг-шынчы болгаш бичии-даа кем чок сагып көр. 15-16Ооң ээп кээрин Бурган – дың чаңгыс амыр-чыргалдыг Чагырыкчы, хааннарның Хааны болгаш тергиидээннерниң Дээргизи+, дың чаңгыс өлүм чок Бурган биске чогуур үеде ажыдып бээр. Ол кымның-даа чоокшулап шыдавазы чырыкта чурттап турар – кым-даа, кажан-даа Ону көрбээн база көрүп-даа шыдавас+. Алдар-хүндү база мөңге күчү Аңаа доктаазын! Аминь.

Бай христианнарга чагыг

17Амгы амыдыралынга бай улусту таптыг сурга: адыыргавазыннар, идегел чок эртине-байлакка ынанмазыннар+, харын бистиң сеткил ханар бүгү чүүлүвүстү элбээ-биле хандырып бээр Бурганга ынанзыннар. 18Буян тарыырын, буянныг ажыл-херээ-биле байыырын+, экииргек боорун база өске улус-биле эртине-байлаан үлежиринге белен боорун оларга айыт+. 19Алыс шын[*] амыдыралды чедип аар дээш, келир үеде быжыг үндезинни олар боттарынга ынчалдыр салып алзыннар.

Тимофейге түңнел чагыглар

20Тимофей, сеңээ бүзүреп каан бүгү чүүлдү кадагала+. Бурганга таарымча чок шуугаазындан база улустуң «билиг» деп адап турары алыс шынга удур өөредигден чайлап чор+. 21Чамдык улус ону шиңгээттивис деп чарлаттынгаш, бүзүрелдиң оруундан аза берген-дир+.

Бурганның авыралы силерге доктаазын![*]

* 2:6 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Ооң дугайында херечилел чогуур үеде келген».

* 2:7 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Мен Христоска башкарткаш» деп сөстерни немээн.

* 2:15 Азы: «Ажы-төл божуур үезинде Бурган ону кадагалаар».

* 3:2, 12 Азы: «Чүгле чаңгыс катап кадай алган».

* 3:6 Азы: «Эрликке буруудаттырар».

* 4:10 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Демисежип» эвес, а «Бак атка кирерин шыдажып» деп бижээн.

* 5:9 Азы: «Чүгле чаңгыс катап ашакка барган улусту» (3:2 көр).

* 5:16 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бүзүрээн херээжен» деп сөстерге «Азы бүзүрээн эр» деп сөстерни немээн.

* 5:17 «Мактал-хүндү биле төлевир» деп сөстерниң болгу дег өске уткалары мындыг: «Ийи дакпыр мактал-хүндү» азы «Ийи дакпыр төлевир».

* 6:19 Өске бурунгу сөзүглелдерде «алыс шын» эвес, а «мөңге» деп бижээн.

* 6:21 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Силерге доктаазын» эвес, а «Сеңээ доктаазын! Аминь» деп бижээн.

+ 1:1 Кол. 1:27
+ 1:2 Аж.-ч. 16:1; Флп. 2:22; 2 Тим. 1:2
+ 1:2 2 Ин. 1:3
+ 1:4 1 Тим. 4:7; 2 Тим. 4:4; Тит. 1:14; 3:9
+ 1:5 Рим. 12:9; 2 Тим. 2:22
+ 1:6 1 Тим. 6:21; Тит. 1:10
+ 1:8 Рим. 7:16
+ 1:9 Гал. 5:23
+ 1:11 Тит. 1:3
+ 1:12 Аж.-ч. 9:22; Флп. 4:13
+ 1:13 Аж.-ч. 8:3
+ 1:13 Аж.-ч. 3:17
+ 1:14 Рим. 5:20
+ 1:15 1 Тим. 3:1; 4:9; 2 Тим. 2:11; Тит. 3:8
+ 1:15 Мф. 9:13; Мк. 2:17
+ 1:18 1 Тим. 4:14
+ 1:18 2 Кор. 10:4; 2 Тим. 2:2-4
+ 1:20 2 Тим. 2:17; 4:14
+ 1:20 1 Кор. 5:5
+ 2:2 Эзра 6:10
+ 2:3 1 Тим. 5:4

+ 2:4 Иез. 18:23; 33:11; 2 Пет. 3:9; Тит. 1:2; 2:11

+ 2:5 Гал. 3:20
+ 2:6 Мф. 20:28
+ 2:6 Тит. 1:3
+ 2:7 Аж.-ч. 9:15; Рим. 1:5; Гал. 1:15-16
+ 2:7 Эф. 3:7-8; 2 Тим. 1:11
+ 2:7 Рим. 9:1; 2 Кор. 11:10
+ 2:9 1 Пет. 3:3-4
+ 2:11 Тит. 2:5
+ 2:12 1 Кор. 14:34
+ 2:13 Э. д. 2:7,
+ 2:14 Э. д. 3:6, 13; 2 Кор. 11:13
+ 3:1 1 Тим. 1:15; 2 Тим. 2:11; Тит. 3:8
+ 3:2 Тит. 1:6-9
+ 3:3 Тит. 3:2
+ 3:3 Мф. 6:19; 1 Тим. 6:9; Евр. 13:5
+ 3:7 2 Тим. 2:26
+ 3:8 Аж.-ч. 6:3; 1 Пет. 5:2; Тит. 1:7
+ 3:11 Тит. 2:3

+ 3:16 Ин. 1:14; 1 Ин. 4:2; 2 Ин. 7; Евр. 2:14

+ 3:16 Мк. 16:19; Лк. 24:51; Аж.-ч. 1:9
+ 4:1 1 Ин. 2:18; 2 Тим. 3:1
+ 4:1 1 Ин. 4:6
+ 4:1 Иак. 3:15; 2 Пет. 2:1; Ажыд. 2:24
+ 4:3 Рим. 14:2; Кол. 2:16,

+ 4:4 Э. д. 1:31; Мк. 7:15-16; Аж.-ч. 10:15; Тит. 1:15

+ 4:5 Э. д. 1:25
+ 4:7 1 Тим. 1:4; 2 Тим. 2:16
+ 4:9 1 Тим. 1:15; 2 Тим. 2:11; Тит. 3:8
+ 4:10 Флп. 1:30; Кол. 1:29
+ 4:12 Тит. 2:15

+ 4:12 1 Пет. 5:3; Флп. 3:17; 2 Фес. 3:9; Тит. 2:7

+ 4:14 1 Тим. 1:18
+ 4:14 Аж.-ч. 6:6; 1 Тим. 5:22; 2 Тим. 1:6
+ 4:16 Иез. 33:9
+ 5:1 Тит. 2:6
+ 5:4 1 Тим. 2:3
+ 5:6 Ажыд. 3:1
+ 5:10 Ин. 13:14; Аж.-ч. 9:36
+ 5:13 2 Фес. 3:11
+ 5:14 1 Кор. 7:9
+ 5:14 Тит. 2:8
+ 5:17 Рим. 12:8; 1 Фес. 5:12
+ 5:18 Ы. х. к. 25:4; 1 Кор. 9:9
+ 5:18 Лк. 10:7
+ 5:19 Ы. х. к. 19:15
+ 5:20 Ы. х. к. 13:11
+ 5:20 Гал. 2:14; 2 Тим. 4:2; Тит. 1:13; 2:15
+ 5:22 Аж.-ч. 6:6; 1 Тим. 4:14; 2 Тим. 1:6

+ 5:22 2 Пет. 3:14; 1 Ин. 5:18; 2 Ин. 1:10; 1 Тим. 5:22

+ 5:23 У. ч. 20:1; 23:20; 31:4; Эф. 5:18

+ 6:1 1 Пет. 2:18; Эф. 6:5; Кол. 3:22; Тит. 2:9

+ 6:2 Флм. 1:16
+ 6:3 Рим. 16:17
+ 6:4 2 Тим. 2:14, 23; Тит. 3:9
+ 6:5 2 Пет. 2:3; Тит. 1:11
+ 6:6 Флп. 4:11
+ 6:7 Иов 1:21; Ыд. ыр. 48:18; Эккл. 5:14
+ 6:8 У. ч. 30:8

+ 6:9 У. ч. 15:27; 23:4; Мф. 6:19; Лк. 12:15; Евр. 13:5

+ 6:10 Хост. 23:8; Ы. х. к. 16:19

+ 6:11 Ы. х. к. 33:1; 3 Хаан. 17:21; 2 Тим. 3:17

+ 6:12 2 Тим. 4:7; Иуда 1:3
+ 6:13 Лк. 3:1; 23:1; Аж.-ч. 3:13
+ 6:15-16 Ы. х. к. 10:17; Ажыд. 17:14; 19:16
+ 6:15-16 Хост. 33:20; Ин. 1:18
+ 6:17 У. ч. 23:5; 27:24
+ 6:18 Лк. 12:21
+ 6:18 Рим. 12:13; Эф. 4:28
+ 6:20 2 Тим. 1:12
+ 6:20 2 Тим. 2:16
+ 6:21 1 Тим. 1:6

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1 Тимофейге

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ